Snelle penisrevalidatie na prostaatoperatie kan erectieproblemen voorkomen
Erectieproblemen zijn veelal de minste zorg als u een prostaatkanker operatie moet ondergaan. Eerst de operatie goed doorkomen is het idee. Er zijn maar weinig mannen die zich voor de operatie afvragen hoe het seksleven er na de operatie uitziet. De informatie die de arts, uroloog en bekkenfysiotherapeut geven over mogelijke erectiestoornissen glijdt vaak langs hen heen.
Toch is het enorm belangrijk om hierbij vóór de operatie al bij stil te staan. U kunt daarmee namelijk een hoop leed voorkomen. Dat zegt Klazien Jansma*, die al meer dan 20 jaar ervaring heeft met pre- en postoperatieve bekkenfysiotherapie.
Jansma: "Als u te horen krijgt dat u prostaatkanker hebt en een operatie moet ondergaan, worden mogelijke erectieproblemen vaak op de koop toe genomen. Maar na een half jaar, als de erectie nog niet (goed) tot stand komt, wordt het toch als probleem gevoeld. Voor de mannelijkheid en voor de intieme relatie met de partner. Dan kan het echter te laat zijn om het probleem op te lossen. Als alle mannen die een prostaatoperatie ondergaan zouden weten hoe belangrijk het is om snel na de operatie te starten met oefeningen, voorkomt dat veel erectieproblemen. En ook al lijkt seks niet meer zo belangrijk, er blijkt echt een groot verschil in de beleving tussen 'af en toe seks' en 'geen seks'."
Gelukkig is er veel informatie over prostaatkanker, de operatie en de complicaties op internet te vinden. Ook de uroloog, bekkenfysiotherapeut en consulent seksuele gezondheid kunnen uitleg geven over de situatie na de prostaatoperatie. Onderaan dit artikel kunt u verwijzingen vinden naar relevante artikelen.
Toch lijkt dit nog niet voldoende. Uit onderzoek blijkt dat 1 op de 5 mannen niet tevreden is na hun prostaatoperatie. Dat ligt voor een deel aan de complicaties op het gebied van erectiele dysfunctie en urine-incontinentie na de operatie. Voor een ander deel ligt dat aan de onderschatting van deze complicaties en de te hoog gespannen verwachtingen over de situatie na de operatie.
In dit kader is dit artikel en interview met Klazien Jansma een aanvulling op de bestaande informatie. Zodat mannen (en hun partner) nog beter voorbereid zijn, de juiste vragen kunnen stellen aan professionals, tijdig beginnen met revalidatie en leed wordt voorkomen.
De tijd direct na de operatie is voor de meeste mannen niet gemakkelijk. Het feit dat u geen controle hebt over uw urine voelt onwerkelijk. Ook de verkorting van de penis roept vaak een schrik reactie op. Hoe beter voorbereid, hoe minder groot de teleurstelling en schrik. Hieronder daarom een rijtje van de mogelijke complicaties na een prostaatoperatie die consequenties hebben op het seksleven.
(Let wel: de seksuele gevoelens en de beleving van seks hoeven door de operatie niet te veranderen. Een man kan na de operatie ook een erectie krijgen zoals hij dat voor de operatie gewend was en hij kan net zo goed klaarkomen en genieten van seks. Een aantal mannen ervaart zelfs een verbetering van het seksleven, doordat zij geen last meer hebben van de plasklachten als gevolg van de vergrote prostaat.)
Helaas is het nog steeds moeilijk geheel zenuwbesparend te opereren en hangt het erg af van de grootte en lokalisatie van de tumor.
De kansen op, en de mate van erectiele dysfuncties hangt erg samen met de wijze waarop de operatie kan worden uitgevoerd.
Voor het ontstaan van een erectie is allereerst seksuele opwinding nodig. Door iets dat een man ziet, voelt hoort, wordt de fantasie in de hersenen aan het werk gezet en ontstaat verlangen. Via zenuwen worden vervolgens signalen van de hersenen naar de penis overgebracht. En vullen de zwellichamen in de penis zich met bloed. Hierdoor zwelt de penis op en wordt deze stijf. Doordat er meer bloed de zwellichamen instroomt dan uitstroomt wordt de penis hard. Om te voorkomen dat de zwellichamen leeglopen, en hiermee de erectie verdwijnt, blijven er prikkels en signalen gezonden worden via de zenuwen. Deze prikkels ontstaan tijdens het vrijen.
Goede zenuwen zijn dus van essentieel belang voor het ontstaan van een erectie. Om een erectie te kunnen krijgen moeten de zenuwen op de prostaat immers de signalen van de hersenen naar de penis kunnen sturen.
Na een radicale prostatectomie volgt een herstel periode van de zenuwen die 6 tot 36 maanden kan duren. In deze periode moet het beschadigde zenuwweefsel de kans krijgen om zich te herstellen. In het eerste jaar na de operatie vindt het grootste herstel plaats, maar zenuwweefsel herstelt langzaam en tot anderhalf jaar na de operatie is nog verbetering mogelijk. Herstel naar de oude situatie is echter vrijwel nooit volledig. Rustig afwachten op herstel van het zenuwweefsel is echter geen optie want er is meer nodig voor het ontstaan van een erectie dan goede zenuwen.
Even belangrijk voor het ontstaan van een goede erectie zijn de zwellichamen. Als de zwellichamen in de penis niet goed functioneren wordt uiteindelijk de bloedvoorziening naar de penis belemmerd en ontstaat er kans op blijvende erectieproblemen.
Naast herstel van de zenuwen moeten dus de zwellichamen in goede conditie worden gehouden.
Voor de zwellichamen in de penis geldt: Use It or Lose it. Intimiteit, vrijen en klaarkomen is van groot belang. Het is verstandig om binnen niet al te lange tijd na de operatie de draad weer op te pakken. Om de penis te stimuleren, erecties te laten ontstaan en orgasmes te krijgen. Ook al heeft u op dat moment geen behoefte aan seks.
Doet u dat niet, dan neemt de conditie van de zwellichamen snel af. En zwellichamen die niet goed meer functioneren kunnen niet worden hersteld. Het belang is dus groot.
Om de zwellichamen in conditie te houden moet de bloedtoevoer gestimuleerd worden, ook al lukt het niet meteen om een goede erectie te krijgen. Deze zorgen voor de aan- en afvoer van bloed naar de penis. Medicijnen kunnen hierbij helpen. De welbekende erectie bevorderende middelen (Viagra, Levitra en Cialis) kunnen het ontstaan van erecties ondersteunen en de periode tot herstel van de zenuwen helpen overbruggen.
Als een of beide zenuwen gespaard zijn gebleven tijdens de operatie, of er is nog kans op herstel, dan kan de uroloog deze medicijnen voorschrijven. De medicijnen bevorderen ook de slaaperecties, zodat ook zonder te gaan vrijen er een positief effect van verwacht wordt. Helaas worden de middelen niet vergoed, terwijl ze wel duur zijn.
Al deze geneesmiddelen (Viagra, Levitra en Cialis) werken op dezelfde manier. Het werkzaam stofje is alleen anders. Het middel met het werkzame stofje tadalafil dat in Cialis zit, blijft langer in het bloed aanwezig waardoor het langer werkt. Daarom wordt het ook wel 'de weekendpil' genoemd. Een voordeel is dat u dus niet meteen na het innemen van het tablet met vrijen hoeft te beginnen. Doordat het langer werkt duren de bijwerkingen soms ook wat langer.
U moet zich wel realiseren dat al deze middelen voor een verbetering van de erectie kunnen zorgen maar dat er altijd een seksuele prikkeling en opwinding noodzakelijk blijft.
Niet alle mannen hebben baat bij deze geneesmiddelen. Mannen die toch al een goed herstel zouden hebben, slikken de tabletten eigenlijk voor niks. Hetzelfde geldt voor die mannen waarbij het uiteindelijk toch niet goed komt met de erecties. Zo is het uiteindelijk maar voor een klein deel van de mannen echt de moeite en de investering waard. Helaas is het vaak vooraf onmogelijk om te inschatten of het voor u zinvol is.
Als erectie bevorderende tabletten geen enkele erectie tot stand kunnen brengen, dan zijn er nog andere mogelijkheden om de erectie te laten ontstaan en de zwellichamen in conditie te houden. Bijvoorbeeld met injecties. Hierbij wordt een vloeistof in de zwellichamen van de penis geïnjecteerd. Hierdoor stroomt er meer bloed in het zwellichaam waardoor er een erectie kan ontstaan. Het mooie is dat hier geen zenuw aan te pas hoeft te komen. Het gebruik van deze injecties dient in het begin onder medische begeleiding plaats te vinden omdat een overdosering tot vervelende gevolgen (oa een langdurige erectie) kan leiden. Deze zelfinjectiebehandeling wordt niet vergoed.
De werkzame bestanddelen van Androskat zorgen voor een verwijding van de bloedvaten en een verslapping van de spieren in het zwellichaam van de penis. Hierdoor stroomt er meer bloed in het zwellichaam, waardoor er een erectie kan ontstaan. De werking treedt vrijwel onmiddellijk in en is maximaal na ongeveer 15 minuten. De duur van de erectie is afhankelijk van de dosering en de oorzaak van de erectiestoornis.
Androskat niet gebruiken indien u lijdt aan:
Helaas wordt er tegenwoordig weinig vergoed door de verzekeraars. Op www.medicijnen.nl kunt u zien wat er nog aan erectiemiddelen wordt vergoed. Sommige Sildenafil en andere merken/middelen worden onder voorbehoud vergoed als zij voor andere doeleinden dan erectie bevorderend worden geslikt.
Er bestaat (nog) geen specifiek programma voor seksuele revalidatie na een prostaatoperatie, en helaas is er nog weinig wetenschappelijk onderzoek beschikbaar. Toch zijn de laatste richtlijnen duidelijk: penisrevalidatie moet zo snel mogelijk na de behandeling worden gestart met middelen zoals PDE5-remmers, vacuümpompen en injectietherapie.
Het is niet verstandig om te wachten tot erecties vanzelf terugkeren. Proactief handelen is essentieel om erectiestoornissen te voorkomen. Hieronder volgen een aantal praktische tips en adviezen die kunnen bijdragen aan uw herstel.
Het is belangrijk om vooraf elkaars wensen en verwachtingen te kennen. Veel stellen denken te weten wat de ander wil, maar met dit precaire onderwerp gaat het nog weleens fout. Een man kan bijvoorbeeld denken dat zijn vrouw het verschrikkelijk vindt als hij geen goede erecties meer kan krijgen, terwijl de vrouw, die eigenlijk geen zin meer heeft in seks, dit niet erg vindt. Het kan voorkomen dat de vrouw zelfs helemaal niet zit te wachten op de terugkeer van goede erecties maar dit niet durft te zeggen. Maar het komt ook voor dat de dame zegt dat ze een erectiestoornis niet erg vindt, om haar man geen rot gevoel te bezorgen, terwijl ze dit wel heel vervelend vindt. Veel stellen vinden het moeilijk om hier samen open en eerlijk over te praten. Een deskundige (seksuoloog of seksuologisch consulent) kan hierbij helpen.
Wanneer dat precies is, is moeilijk aan te geven. Bespreek dit met uw arts. Elke situatie en elke man is anders, maar in ieder geval na verwijdering van de katheter en als de nieuwe verbinding tussen de plasbuis en de blaasuitgang geen urine meer lekt. Dat is meestal 2 weken na de operatie. Gemeenschap zelf is relatief belastend voor het totale bekkengebied en wordt dus tot 6 - 8 weken na de operatie afgeraden.
Heeft u moeite met het krijgen van erecties? En werken medicijnen niet? Of heeft u teveel last van de bijwerkingen (bijvoorbeeld) hoofdpijn? Dan kan een penispomp helpen om de penis en de zwellichamen in conditie te houden. Bijwerkingen zijn zeldzaam en de werking is in het algemeen goed. Het vergt wel even geduld en handigheid. De vacuümpomp bestaat uit een kunststof cilinder die over de penis wordt geplaatst en waarbij een vacuüm ontstaat wanneer de lucht uit de cilinder wordt weggezogen. Hierdoor wordt bloed in de penis gepompt en ontstaat een erectie. Deze erectie kan gedurende ongeveer een half uur behouden blijven wanneer een afsluitende ring (vanaf de cilinder) rond de basis van de penis wordt aangebracht. De ring mag niet langer dan een half uur gedragen worden. Overleg eerst met uw arts voordat u er een aanschaft. Maar ook hiervoor geldt: wacht er niet te lang mee.
Uit wetenschappelijke studies blijkt dat het gebruik van een vacuümpomp bij penisrevalidatie, na een prostaat operatie, zinvol is. Ook voor mannen die na de operatie de lengte van de penis willen behouden, wordt vroegtijdige interventie door dagelijks gebruik van een penispomp sterk worden aanbevolen. U kunt hier alles lezen over penispompen.
Natuurlijk is dat niet altijd gemakkelijk. Wanneer de man na de operatie met een incontinentie probleem en erectiele dysfunctie wordt geconfronteerd is de natuurlijke neiging vaak om seks te vermijden. Laat u daar echter niet toe verleiden. Het is belangrijk een vicieuze cirkel te voorkomen. Door seks te vermijden loopt u juist de kans op blijvende erectiestoornis. Een open-mind, massages en speeltjes kunnen helpen om het plezier met elkaar (terug) te vinden. Er is ook de zogenaamde 'stuffing-methode'. Hierbij wordt de slappe penis met de vingers in de vagina gebracht. De vrouw zit bijvoorbeeld op de man. Als zij haar bekkenbodemspieren aan- en ontspant en tegelijkertijd haar heupen rustig op en neer beweegt, trekt en zuigt zij de penis verder in haar vagina. Zo kan toch een erectie optreden.
Als u de operatie ingaat met de juiste verwachtingen, kunt u de situatie na de operatie beter aan. Uit onderzoek blijkt goed geïnformeerde mannen de kwaliteit van hun leven na de operatie beter beoordelen. Te hoog gespannen verwachtingen leiden onherroepelijk tot teleurstelling. Veel mannen hebben voor hun prostaatoperatie al te kampen met erectieproblemen. Een deel van deze erectieproblemen komt door de vergroting van de prostaat, een ander deel (1 op de 3 mannen) krijgt spontaan erectieproblemen als hij de diagnose prostaatkanker te horen krijgt. Mannen die voor hun operatie last hebben van erectieproblemen vanuit een medische oorzaak moeten niet verwachten dat na de operatie dit probleem verdwenen is. Uit onderzoek blijkt dat 1 op de 5 mannen na de operatie verwacht een betere erectie te hebben. Dat is in de meeste gevallen een te hoog gespannen verwachting.
Bewegen, gezond eten, niet teveel alcohol en niet roken kan de kans op een goed herstel vergroten. Een gezonde leefstijl na een prostaatoperatie kan het herstel bevorderen en complicaties, zoals erectieproblemen of incontinentie, helpen verminderen. Hier zijn enkele belangrijke onderdelen van een gezonde leefstijl voor een snel herstel:
Gediplomeerd Consulent Seksuele Gezondheid (Post-HBO, RINO) en - gestart met haar Praktijk voor Seksuele Gezondheid in Steenwijk in 2024. Daarnaast werkzaam als bekkenfysiotherapeut MSPT (KNGF geregistreerd) bij Fysio Woldmeenthe in Steenwijk.
Aangesloten bij de Nederlandse Wetenschappelijke Vereniging voor Seksuologie (NVVS) en Passienetwerk Steenwijkerland
De Praktijk voor Seksuele Gezondheid Jansma is een zelfstandig gevestigde praktijk.
Meer informatie kunt u vinden op:
Overige bronnen:
Na een prostaatoperatie kunnen zenuwen beschadigd raken. Zonder regelmatige bloedtoevoer naar de penis treedt zuurstofgebrek op, wat kan leiden tot fibrose. Vroegtijdig starten met revalidatie houdt het weefsel gezond en vergroot de kans op herstel van de erectiefunctie aanzienlijk.
De meeste urologen adviseren binnen twee tot vier weken na de operatie te beginnen, zodra het katheter is verwijderd. Hoe eerder u begint, hoe beter het resultaat. Overleg altijd met uw uroloog over het juiste moment voor uw specifieke situatie.
Een erectiepomp trekt bloed naar de penis door middel van onderdruk. Dit zorgt voor zuurstofrijk bloed in het erectiele weefsel, wat fibrose voorkomt en de elasticiteit behoudt. Bij revalidatie gebruikt u de pomp dagelijks zonder penisring — het doel is bloeddoorstroming, niet per se een erectie voor seks.
Nee, bij revalidatie is een penisring meestal niet nodig. Het doel is het stimuleren van de bloeddoorstroming, niet het vasthouden van een erectie. Pomp de penis op, houd dit circa vijf minuten vast en laat dan los. Herhaal dagelijks. De penisring is pas relevant voor seksuele activiteit.
Het volledige revalidatieproces kan 12 tot 24 maanden duren. Zenuwbanen herstellen langzaam. De meeste mannen zien verbeteringen na drie tot zes maanden. Consistentie is cruciaal — dagelijkse oefeningen geven het beste resultaat. Geef niet te snel op.
De belangrijkste hulpmiddelen zijn een medische erectiepomp voor dagelijkse bloeddoorstroming, eventueel in combinatie met PDE5-remmers op voorschrift. Bekkenbodemtraining versterkt de betrokken spieren. Een vibrator kan aanvullend zenuwuiteinden stimuleren.
Ja, veel urologen adviseren een combinatie van vacuümtherapie en lage dosis PDE5-remmers voor optimaal resultaat. De medicijnen verbeteren de bloeddoorstroming en werken synergetisch met de pomp. Begin nooit zelfstandig met medicijnen — uw uroloog bepaalt de juiste dosering.
Gerelateerde berichten
19 commentaires
Ik heb zes jaar geleden een volledige porostaat operatie gehad met de Da Vincie robot.
Daarbij is alles weggehaald, zodat ik geen erectie meer kan krijgen en geen zaad meer kan produceren. Heb ook de Androscat geprobeerd in het bijzijn van de uroloog, resultaat negatief. Aangeraden werd een penis prothese of een vacuümpomp. De pomp werkte niet bij mij. Over de penisprotese: er zijn drie verschillende modellen, voor drie verschillende prijzen, variërend van elf duizend tot eenentwintig duizend euro. Er is nog een ander probleem: ik sta op een relatie site. Als ik dan iemand tegen kom en het wordt serieus, en komt
tot sexueel contact (ik kan totaal niks meer) dan moet ik dat toch vertellen. Dan is het einde
oefening. Ik ben op zoek naar een vereniging die er is voor deze mannen.
En er is ongetwijfeld een site, die er is voor alleen staande vrouwen, die ook geen sex kunnen hebben. Ik wil graag weten waar ik mijn problemen terecht kan. En is er een instelling die kan zorgen dat er een contact plaats kan vinden? Bij voorbaat mijn dank
Beste mensen,
Allereerst. Dit, ons onderwerp is anno juli 2021 nog steeds een taboe onderwerp, uitgezonderd een aantal personen die het er wel over willen hebben. Zoals op deze site.
Anderhalf jaar geleden is mijn prostaat verwijderd. Plotseling in korte tijd, PSA rond de 5.0. De doortastende uroloog stuurde mij door voor een MRI. Randje, Gleason 4+3=7 dus foute boel.
Ben 65 jaar. Had zeer goede erecties. Kon aan één kant zenuwbesparend geopereerd worden. Tumor zat op het mes na de neurosafe.
En dan. Ik las na zoeken met wat geluk van een uroloog van het Erasmus en op deze site waar ik per ongeluk op terecht kwam: begin snel met seks, zelf of met de partner. Kijk, overleg met de arts of de dure medicatie hierbij kan helpen?
Maar dan. Had veel last van oedeem. 23 lymfeklieren weggehaald. En verder … wat gaat je lichaam je vertellen. Pijn, gespannen, vocht op het schaambeen. Inwendig. Komt er iets van zwelling terug in de penis. Wat voel je. Een brandend gevoel in je onderlijf. Waar vind ik informatie over het herstel, na dat de prostaat klier is weggehaald. Wat doet je Bekkenbodem.
Het leren van plas ophouden. Enzovoorts.
Kijk, natuurlijk willen we van de kanker af. Willen we weer schoon zijn. Willen we verder kunnen met ons leven. Maar onderschat het of de gevoelens van mannen niet die wel een erectie willen maar niet perse elk uur aan seks denken of in de touwen willen hangen.
Er is meer, een weer een beetje seksuele prikkel, een nachtelijke erectie die je het gevoel geeft alles doet het nog een beetje. De seks die erbij komt is van een ander niveau, die van intimiteit en je veilig, vertrouwd voelen. Leer experimenteren. In mijn situatie waren de nachtelijke erecties er weer een beetje eerder. Dit systeem werkt anders dan het erotische systeem. Mijn ervaring is dat dit systeem veel meer om herstel vraagt. Meer fantasie, meer prikkels die eerder niet nodig waren.
Mijn lichaam gaf en geeft nog steeds na anderhalf jaar pijn (herstel zenuwpijn) aan en op verschillende plaatsen zwellingen en stekende pijn. Verder denk ik dat de pulserende oedeemtherapie die ik vanaf, na de operatie heb het herstel van een terugkeer van erecties en het beperken van incontinentie mede een bijdrage geeft bij het regelmatig zorgen voor het krijgen van erecties en zonder sperma meer klaar komen. Dit laatste vind ervaar ik niet zo als een probleem. De intentie zonder zaadlozing is, vind ik, zelfs toegenomen. Weet ik heb naar alles gezocht, alle informatie. Boeken over zenuw herstel, over pijn enzovoorts. Als je vragen aan de dokters en gespecialiseerde verpleegkundigen vraagt zeggen ze: alle mannen zijn anders. Ja, dat klopt, maar vergeet niet dat we met ons herstel ook veel algemene overeenkomsten hebben. We voelen allemaal, na de operatie, veranderingen in onze onderbuik. Krijgen wel of niet weer een erectie en voelen van alles. Dit alles willen we meer over kunnen lezen. Meer fysiologie na een prostaat verwijdering. Hoe kan alles verlopen en wat kan je voelen, verwachten er iets terug komt van een eerder functionerend lichaam. Een erectie is niet alleen seks. Het heeft ook een lichamelijke functie dat alles het nog een beetje doet. Zeker als je nog jong bent of je je nog jong voelt en het fijn vindt nog te kunnen vrijen met een penis die nog wat doet. Tja, de kanker is weg, maar daar voor in de plaats is een handicap ook niet erg fijn te moeten ervaren.
Wens iedereen het geluk er nog iets terug komt van een erectie. Het geeft je als man een fijn gevoel. Los van de seks.
Blijft hameren bij de uroloog en vragen wat kan ik verwachten, ik na de operatie ga voelen, ervaren!
Groeten, TomKu.
Dank je wel voor deze informatie . Was ik erg naar op zoek. Ik ben partner van een man die binnenkort deze operatie ondergaat . Ik hoop dat wij fijne sex kunnen blijven houden. We zullen de tips zeker proberen. Gaby
4 weken na operatie, vanaf het begin geen last van incontinentie.
Meestal kom ik droog klaar, maar soms kom ik klaar en komt er toch stotend glibberig vocht uit, als ik heftigere erotische gevoelens heb.
Is dit waterachtige urine met toch iets van zaad uit testikels/zaadblazen?
Wat is dit en hoe kan dit? En kan ik het evt. onder controle krijgen tijdens sex als het urine is?
In januari van dit jaar – kort na een prostaatverwijdering – vond ik een heel nuttig artikel : Snelle penisrevalidatie na prostaatoperatie kan erectieproblemen voorkomen op jullie site.
Dit bleek van groot nut omdat ik hierdoor sneller aan de revalidatie ben begonnen en mede met hulp van verpleegkundigen die het natraject konden begeleiden aan de slag kon.
Uiteindelijk leidde dit tot de aanschaf van speeltjes voor mijn vrouw en een penispomp voor mijzelf waarmee we nog steeds redelijke seks kunnen hebben. Een tevreden klant.